19 Mayıs Nasıl Bayram Oldu?

1926 yılında; Gençlik ve Spor Bayramı, ilk kez “Gazi Günü” ismiyle kutlandı.

19 Mayıs’ın özel bir gün olarak kutlanmasında Samsun halkının büyük rolü oldu. Atatürk’ün Eylül 1924’te şehirlerine gelmesinden büyük coşku duyan Samsun halkı, 19 Mayıs’ı “Gazi Günü” olarak kutlamak istedi.

19 Mayıs 1927’de Atatürk hem kutlamalar hem de Gazi Heykeli’nin temel atma töreni için Samsun’a gitti. Bu özel gün, 3 ayrı tören ile sabahtan akşama kadar kutlandı.

Daha sonra 24 Kasım 1934’te Mustafa Kemal, “Atatürk” soyadını alınca 19 Mayıs “Atatürk Günü” ismini aldı. 1935’ten 1938 yılına kadar “Atatürk Günü” ismiyle kutlandı.

1937 yılında Milli Eğitim Bakanlığı okullara yazı göndererek bu özel günde “İdman Bayramı” olarak spor etkinlikleri yapılmasını istedi.

İdman Bayramı, İdman Şenlikleri, Mektepler Bayramı, Mektepliler Bayramı, Jimnastik Şenlikleri veya Jimnastik Bayramı ve Okullar Bayramı gibi değişik isimlerle anılan etkinliklerin adı 1938 yılından itibaren resmen “Gençlik ve SporBayramı” olacaktır. 12 Eylül darbecileri bu bayramı “Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı”na çevireceklerdir.

İdman bayramı kutlamaları önce ittihat ve Terakki Partisinin teşviki ile 1916'da başlamıştır.

İlk idman bayramının mucidi Selim Sırrı Tarcan’dır. Kendi hatıralarında yazmış, Maarif Nezareti Müfettişliği yaptığı sırada, gündeme gelen bu ilk idman bayramı, 29 Nisan 1916’da Kadıköy’de İttihad Spor Kulübü sahasında düzenlenmiş. İkincisi 1 mayıs 1917'de diğerleri 1918 ve 1919'da.

Mektepliler Bayramı ise 16 Mayıs 1924 tarihinde Taksim Stadyumunda düzenlenmiş. Kutlama daha önce Osmanlı döneminde kararlaştırıldığı gibi yine Mayıs ayının 3. Cuma günü yapılmış.

1925 yılındaki İdman Bayramı’nın dikkat çeken özelliği ise ilkokullar tarafından kutlanması.

İdman Bayramı, Ankara’da 1926’da 21 Mayıs Cuma günü kutlanmış.

Eğitimci ve siyasetçi Hıfsur Rahman Öymen (Altan ve Örsan Öymen'in babaları), ikincisi 1 Mayıs 1917’de yapılan İdman Bayramı’nı İttihad Spor Kulübü şeref tribününde izleyenler arasında Mustafa Kemal Paşa’nın da olduğunu yazmış.

Kutlama ve etkinlikler sırasında Türkiye’ye yine Selim Sırrı Bey’in tanıttığı bir marş çalınır. İsveççe adı “Tre Trallade Jantor” (Şakıyan Üç Genç Kız) olan şarkının bestecisi İsveçli Felix Korling’tir. O zamanlar bu marşa Türkçe sözleri Ali Ulvi
Elöve yazmış. “Gençlik Marşı” adıyla anılan bu marş, daha sonra 19 Mayıs ile özdeşleşecektir.

Nutuk okunmadan 1927'de Samsun'da 19 Mayıs Gazi Günü olarak kutlanır. Nutuk’un okunuşunun ertesi yılı, Mustafa Necati Bey’in Maarif Vekilliği sırasında, yine Selim Sırrı (Tarcan)’ın girişimiyle Mart 1928’de “Jimnastik Şenlikleri” adıyla törenler yapılmaya başlamıştır.

Nihayet İdman Bayramı, 1931 yılı başında “Mektepler Bayramı” adıyla “Lise ve Orta Mektepler Talimatnamesi”ne ve hemen ardından yayınlanan “Muallim Mektepleri Talimatnamesi”ne girmiştir.

İlk kez 27 Mayıs 1935 tarihinde “Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun” adlı düzenleme ile ulusal bayram ve genel tatil günleri derli toplu bir şekilde düzenlenmiştir. Bu düzenlemeye göre ulusal bayram günü yalnızca Cumhuriyet’in ilan edildiği 29 Ekim günüdür. Genel tatil günleri ise Zafer Bayramı, Ulusal Egemenlik Bayramı (22 Nisan öğleden sonra ve 23 Nisan günü), Bahar Bayramı (Mayısın birinci günü), Şeker Bayramı (üç gün), Kurban Bayramı (dört gün) ve yılbaşı günü 31 Aralık öğleden sonra ve 1 Ocak günü) olarak tespit edilmiştir. Ulusal bayram ve genel tatil günleri arasında Gençlik ve Spor Bayramı yoktur. Bu bayram, bir yasa değişikliği ile 3 sene sonra resmi olarak genel tatil günleri arasına girecektir.

Kaynaklar

En doğru bildiğimizden kuşkulanmak-6. Osmanlı idman bayramı’ndan atatürk’ü anma, gençlik vespor bayramı’na . Mehmet Ö. Alkan